tirannie

vrouwelijk (de)/tirɑˈni/

Betekenis

zelfstandig naamwoord
  1. politiek (politiek) onrechtmatige heerschappij, gekenmerkt door willekeur en geweld; de verbasterde vorm van een monarchie
    Huxley: „We moeten niet vergeten dat iedere regering met een monopolie op politieke en economische macht bloot staat aan vrijwel onweerstaanbare verleiding tot tirannie.”[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/12/25/de-verleiding-van-de-kettingzaag-a4915742 www.nrc.nl (25 dec 2025)]
    Het ging mis in Frankrijk omdat er daar weinig ervaring was met zelfbestuur én omdat de jonge republiek meteen bedreigd werd door vijanden van buitenaf die de revolutie in de kiem wilden smoren. Dat leidde tot tirannie en geweld.
  2. pejoratief (pejoratief) machtsmisbruik of heerszuchtig gedrag
    Murat Isik (42), de schrijver van Wees onzichtbaar (Libris Literatuur Prijs 2018), heeft een boek over zijn moeder geschreven, over haar leven dat begon in een dorp zonder waterleiding of elektriciteit in het oosten van Turkije en haar via Izmir en Hamburg naar Amsterdam bracht, naar een flat in het hart van de Bijlmer, waar ze zich bevrijdde van de tirannie van haar man en zich ontwikkelde tot een vrouw met een fulltime baan (voedingsassistente in het AMC) en een inkomen dat hoog genoeg was voor een koopappartement.
  3. figuurlijk, pejoratief (figuurlijk) (pejoratief) dwingende overheersing
    De primaire functie van kunst […] is het bevrijden van het individu van de tirannie van zijn cultuur.
    De opvoeder moet zich dus wel degelijk ‘inspannen om het kind te laten ontsnappen aan de tirannie van het ik en het hier en nu: alles en wel nu meteen’, zoals de Franse pedagoog Philippe Meirieu stelt.

Etymologie

*via Middelnederlands "tirannie" van "tyrannie", in de betekenis van ‘onwettig verkregen alleenheerschappij’ aangetroffen vanaf 1485, op te vatten als afgeleid van tiran

Vertalingen

Engelstyranny
Franstyrannie
DuitsTyrannei
Spaanstiranía